“मैं कौन हुं ?”

" मैं कौन हुं ? मैं कहा हुं ? " हे एका typical स्मृती भ्रंश झालेल्या माणसाचा डोळे उघडल्या नंतरचा वाक्य असता ..मला कायम आशचर्य वाटता कि जर एखादा माणूस पूर्ण पणे सगळा विसरला असेल तर मग त्यालाआपलीभाषा तरी कशी लक्षात राहते..असो लेखक-दिग्दर्शक का चा स्वातंत्र्य ह्या नावाखाली आपण ते पचवतो देखील..असो तर मुद्दा हा आहे कि माणसाला केवळ सगळा विसार्ल्यानंतरच " मी कोण आहे ? " हा प्रश्न का पडतो ? त्याधी आपण कधीच हा विचार का करत नाही कि आपण कोण आहोत आणि आपण का इथे आलो आहोत ?(काही अपवाद आहेत "मद्यपान "!!!)

प्रत्येक बाळ जेव्हा जन्मायला येत तेव्हा ते रडत असता ..(मी रडलो नव्हतो !!!देवाशप्पथ!)

माझा मते त्या मागचा कारण त्याला देखील हाच प्रश्न पडलेला असतो " मी कोण आहे? मी का इथे आलोय ?" केवळ त्याला कुठली भाषा माहित नसते किंवा त्याला इतर कुठल्या प्रकारे त्या भावना व्यक्त करता येत नसतील म्हणून रडणे हा सोयीचा मार्ग असावा..

तो पूर्ण पणे LOST असतो..मुळात तो त्याचा मर्जी शिवाय ह्या जगात आलेला असो..त्यामागचा कारण काही असो पण त्याचा जगात येण्यामागचा प्रयोजन त्याला माहित नसता ..त्याच्या पुढे त्याच्या अस्तित्वाचाएक प्रश्न उभा राहतो ! ...ह्या सगळ्या गोष्टीनमध्ये त्याचा प्रश्न हा अनुत्तरीत राहतो किंवा काही वेळासाठी दुर्लक्ष केला जातो..

आता मला हा प्रश्न का पडला आणि ह्या वर लिहावासा का वाटला ? हे म्हणजे साजिद खान किंवाdavid dhawan ने Black , गुजारीश सिनेमांचा sequel , remake बनव्ण्यासारखा आहे पण तरीही विचार येतो डोक्यात आणि ते लिहिलाही जाता..

rockstar ह्या सिनेमाचा " कून फाया कून " हे सुफी गाणं ऐकत होतो..

रहमान चा संगीत..पेटी,गिटार,तो दर्ग्यात्ला माहोल ह्याने ते गाणं आधी आवडला खरा पण नीटऐकल्यावरत्यातला "कर दे मुझे ,मुझसे दीदार मेरा !" ह्या ओळीने अंगावर काटा आणि डोळ्यात पाणी आला..का ते माहित नाही..

Kun (كن) is an Arabic word referring to the act of बेइंग . Faayakun means and it is !

" Be ..and it is !!! "

रहमान चाच " ख्वाजा मेरे ख्वाजा " ऐकताना आवडला होता पण पाहिल्यावर हसू आला होता.. गाण्याचा शेवटी ह्रितिक सारखा अप्रतिम dancer खांद्यावर कळशी आणि हातात बादली घेऊन असा का गोल फिरतोय कळत नव्हता..इतकाच काय तर बालगंधर्वा सारख्या मराठ मोळ्या सिनेमात देखील जेव्हा ते एकटे असतात तेव्हा सुफी गाण्याचा आधार घेण्यात आला होता...observe केल्यावर लक्षात आला कि सुफी आणि self - realisation ह्या २ common गोष्टी आहेत..गेल्या आठवड्यात timesमध्ये सुफिस्म वर लेख होता त्यात त्यांनी "संगीत" ह्या माध्यमातून देवा ला शोधणे हा मार्ग निवडला होता...(Sufism: Relating to God with deep passion by Sajjad Shahid )

इथे मला सुफिस्म ह्या विषयावर बोलायचा नसून..त्यांनी ज्या प्रकारे स्वताला ओळखण्याचा मार्ग शोधलात्याचा उदाहरण द्यायचा होता.. हि गाणी हे एक निमित्त झाला पण महत्वाचा काय आहे -- स्वतालाओळखा !!!

पण देवाला शोधणे म्हणजे आधी स्वताला ओळखणे हे सत्य ...

आता थोडा practical किंवा technical विचार करायचा म्हणलं तर MBA मध्ये Maslow's hierarchy of needs ची गाठ पडली..

त्याच्या theory नुसार कि माणसाचा अंतिम गरज हि self-actualization आहे ..पण त्यासाठी त्याला आधीच्या ४ गरजा पूर्ण झाल्याशिवाय मिळवता येत नाही..

“What a man can be, he must be.” This forms the basis of the perceived need for self-actualization ! This level of need pertains to what a person's full potential is and realizingthatpotential .

ते बाळ डोळे उघडून आजूबाजूला बघतो तर सगळे लोक त्याच्या कडे कौतुकाने पाहत असतात..कालांतराने त्याला नाव दिला जाता ..जात-धर्म-संस्कार ह्या सगळ्या गोष्टींशी आपला बाळू

जोडला जाऊ लागतो , मग पुढे शाळा - शिक्षण ह्या राम रगाड्यात तो पूर्णपणे system चा एक भाग बनून जातो..पुढे त्याचा mindset असा काही बदलला जातो कि तो पैसे,लग्न ह्या गोष्टींकडे ओढला जातो..बाळाराम वयाच्या तिशीत न चाळीशीत मुलांचे शिक्षण , आणि आपला समाजातला स्थान ह्याकडे पूर्ण वेळ जातो..पन्नाशी हि retirement ची स्वप्ना बघण्यात जातात..

बाळासाहेब आता ६० वर्षांचे झालेत ..सगळ्या जबाबदाऱ्या , कर्तव्य ,चैन ,मौज करून झाल्यानंतर पुढे काय हा प्रश्न पडतो न मग system प्रमाणे तो अध्यात्म कडे वळतो..न मग नित्य नियमाने भजन,कीर्तन,देवळात जाने,तीर्थक्षेत्र असले उद्योग सुरु करतो..न डोळे मिटतो..

मुद्दा हा आहे कि आपण आपला ८० % आयुष्य ह्या गरजा आणि बाह्य गोष्टींकडे लक्ष्य देण्यात घालवतो..पण केवळ १०-२० % आयुष्य आपण नक्की कोण आहोत ह्याचा विचार(???) करण्यासाठी घालवतो ..हे सुधा किती लोक करतात हा चर्चेचा मुद्दा आहे...

थोडक्यात काय तर आपण पूर्ण आयुष्य जागून झाल्यावर कसा जगलो ह्याचा विचार करतो आणि जर काही चूक, गिल्ट मनात असेल तर अध्यात्म कडे वळून त्याचा प्रयास्चीत करायचा बघतो..पण आपण जगलोच का हा विचार कधीच करत नाही..आपल्या हातातली कामा टाकून हा विचार करू नका असा मीम्हणत नाही ( मी करतोय कारण माझा हातात काम नाहीये , bench ह्या बिन कामाच्या नोकरी वर बसून ते हि पगार घेऊन ...

आणि मी जन्मल्यावर रडलो हि नसल्याने मला तशी विचार करायची गरजही नाहीये )

बर्याच लोकांना हा विचार करायची गरज हि वाटणार नाही..हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे...

पण निदान तुम्ही जाताना " मैं कौन था ? मैं यहा क्यू था ?" असा म्हणून जाऊ नका हीच इच्छा !!!!